تفنگ برنو

تفنگی که ارتش آلمان در جنگ جهانی اول و دوم از آن استفاده می کرد ماوزر 98K (Mauser K98) که در ایران با نام برنو شناخته شد. طرح این تفنگ بقدری عالی و دقیق بود که هنوز بهترین تفنگهای گلوله زنی از این طرح بهره می برند. کالیبر این تفنگ 7.92 بود که فشنگهای آن به 57*8 معروف هستند. این تفنگ با گذشت بیش از یکصد سال از سن آن هنوز بعنوان بهترین در نوع خود محسوب شده و در نزد شکارچیان و کلکسیونرهای تفنگ به علت دقت عالی این تفنگ و اطمینان پذیری آن که در حد بسیار بسیار بالایی قرار دارد، از محبوبیتی خاص برخوردار است. تفنگ ماوزر 98 را دو برادر آلمانی به نامهای پیتر پاول ماوزر (Peter Powel Mauser) و ویلهملم ماوزر (Wilhelm Mauser) در سال 1898 ساختند. تفنگی که در طی دو جنگ جهانی مورد استفاده ارتش آلمان قرار گرفت و طولی نکشید که کشورهای دیگر به ساخت این تفنگ اقدام نمودند. برخی از این کشورها تفنگ خود را تحت لیسانس کارخانه آلمان و برخی نیز مجوز ساخت را از چکسلواکی دریافت می کردند. در آن زمان یکی از مراکز مهم تولید ماوزر 98 در چکسلواکی در شهر برنو قرار داشت. ماوزرهای ساخت چکسلواکی بنام VZ 24 تولید می شد و کلمه برنو روی لبه خزانه این تفنگها دیده می شود. چند سری اول سفارش ایران با بسیاری از قطعات آلمانی در چکسلواکی تهیه شد ولی نوشته های کنار خزانه و ارقام درجه بندی شکاف درجه در این سری به فارسی تبدیل شد. تفنگهای سفارش ایران در 3 اندازه لول بلند، کوتاه و متوسط ساخته می شد. یک تاج پهلوی و شیر و خورشید روی کپ تفنگ حک شده بود و در کنار خزانه تفنگ نوشته شده بود "تفنگ نمونه 1309 ساخت کارخانه اسلحه سازی برنو". به همین جهت نام برنو به جای ماوزر به این تفنگ ماند.

در سال 1328 ماشین آلات و تجهیزات ساخت تفنگ با همکاری شرکت اشکودای چکسلواکی به ایران آورده شد و این تفنگ از آن زمان در ایران ساخته شد. در کنار خزانه تفنگهای ساخت ایران کلمات "کارابین نمونه 1328 ساخت اسلحه سازی ارتش" دیده می شود. در آن زمان ارتش ایران روی دقت تیر و نرمی گلنگدن حساسیت خاصی داشت. از این روی این تفنگ در ایران با وسواس بیشتری نسبت به سایر کشورها تولید می شد و برنوهای ساخت ایران از لحاظ دقت و نرمی گلنگدن از جمله بهترین انواع تولید شده ماوزر در سراسر جهان قرار دارد و کلکسیونرها ارزش خاصی برای این تفنگ قائل هستند (در موزه نظامی تهران که در مجموعه سعدآباد قرار دارد، تفنگ ماوزر بی همتایی وجود دارد که در سال 1905 کارخانه ماوزر به شاه ایران مظفرالدین شاه هدیه کرده است).

ماوزر K98 هم اکنون نیز بعد از بیش از یک قرن که از ساخت آن می گذرد، بعنوان یک تفنگ عالی و کارآمد بین شکارچیان و تیراندازان جهان علی الخصوص ایران، آلمان و اتریش در کنار تفنگهای مشابه و مدرن امروزی بکار می رود. در زمان ساخت این اسلحه برادران ماوزر هیچگاه فکر نمی کردند که با گذشت بیش از 100 سال این تفنگ هنوز بعنوان اسلحه روز مورد استفاده قرار گیرد.

اکنون که در مورد تاریخچه ساخت ماوزر مطالبی را از نظر گذراندیم، بد نیست نگاهی گذرا به تولید یکی از معروفترین و محبوبترین کالیبرهای مورد استفاده که در واقع می توان گفت پدربزرگ کالیبرهای امروزی یعنی 8 میلیمتر ماوزر می باشد، به مطالبی مختصر بپردازیم.

فشنگ 57 IS*7.92 (I نمایانگر Infantry به معنای پیاده نظام و S نمایانگر لغت Spitz به معنای نوک تیز و مخروطی می باشد) با سر گلوله نوک تیز با قطر 8.20 میلیمتر در سال 1905 با تغییراتی که در زمینه شکل ظاهری مرمی و سرعت بر روی 57 I*7.92 صورت گرفت، تولید شد که از بالستیک بهتر، دقت بالاتر و برد بیشتر برخوردار بود. این فشنگ در امریکا به 8 میلیمتری ماوزر معروف می باشد و هم اکنون که بیش از یک قرن از ساخت آن می گذرد، بعنوان یک فشنگ عالی و کارآمد جهت کلیه شکارهای کوچک و بزرگ مورد استفاده قرار می گیرد. فشنگ مزبور در کشورهای مختلف از جمله آلمان، ایران، ترکیه، پاکستان، چک و اسلواکی، اروگوئه، اسپانیا، ایتالیا، سوئد و ... همراه سلاح گلنگدنی ماوزر 98 تولید شده است. گنجایش حجمی پوکه 57 IS*7.92 طبق استاندارد C.I.P. (نمایندگی بین المللی مهمات اروپا) برابر با 53 گرین و پوکه توان تحمل فشار 390 mpa را داراست. تفنگهایی که از این فشنگ استفاده می کنند دارای لوله هایی با میزان چرخش خان 240 میلیمتر و بلندی تا بلندی 7.89 میلیمتر (land to land = 7.89 mm) و فرورفتگی خان 8.20 میلیمتر و نوع چاشنی مصرفی large rifle می باشد.

آلمانها برای فشنگ 7.92 فرمهای نظامی بسیار داشته است. اندازه و طول مرمی ها در این کالیبرها بسیار گسترده می باشد. استاندارد نهایی بهترین مرمی فشنگهای 7.92 در سال 1943 برابر با 1.378 اینچ طول داشت. دو سر مخروطی boat tailed و بسیار خوش ساخت دارای غلاف فلزی طلائی رنگ و داخل آن از سرب پر شده بود و وزن آن 12.8 گرم معادل 197 گرین بود که از بهترین شکل آیرودینامیک و بهترین ضریب بالستیک برخوردار و سرعت آن در دهانه لوله 760 متر بر ثانیه بود. تصور کنید در آن سالها برای گلوله ای با وزن 197 گرین و سرعت 760 متر بر ثانیه معادل 1.17 ماخ در وضعیت ارتفاع از سطح دریا حتی با استانداردهای سال 2007 نیز برای تفنگهای تک گلوله نظامی تحسین برانگیز است. لازم به ذکر است که اینگونه فشنگها تحت استانداردهای نظامی ساخته شد و در ساخت آنها در آن زمان استفاده برای شکار مد نظر نبوده است